Pa oa Le Figaro o douetañs ouzh an impresionourien
200 vloaz a sell kritikel
E 2026 e vo lidet 200vet deiz-ha-bloaz Le Figaro. Daou c’hantved istor, tabutoù, savboentoù ha selloù war ar bed, politikel, lennegel hag arzel. An diskouezadeg a zo bremañ er Palez Bras a laka ac’hanomp da soñjal pegen bras eo ur gazetenn, unan ensavadurel zoken, ur produ eus hec’h amzer da gentañ-penn.
En XIXvet kantved ne lakaas Le Figaro kuzh ebet eus e evezhiadennoù diwar-benn an impresionourien. Monet, Renoir, Degas ha Pissarro a lakaas ar c’henemglevioù akademek da dalvezout gant o tresoù pinsel gwelus, o gouloù distabil hag o danvezioù ordinal. Evit lod eus ar gazetennerien d’ar mare-se e seblante an doare-livañ-se bezañ diechu, kazi brovokus. N’eo ket bet digenvez an nac’hadenn-se ; diskouez a rae un enebiezh hollek ouzh an avant-garde.
N’eo ket divoas ar pellder kriz-se. Istor an arzoù a zo leun a seurt fazioù kentañ. Ar pezh a zo nech’us d’ur mare bennak a zeu alies da vezañ, a-hed an amzer, ul lodenn anat eus hon hêrezh. Heuliañ a ra ar c’hrennlavar he c’hantved, gant he c’hoantoù, he bevennoù hag he c’hredennoù.
Le Figaro en deus cheñchet e sell. Deuet eo an impresionouriezh da vezañ ur maen-korn eus istor an arzoù, lidet gant ar mirdioù, an dastumerien hag ar gazetenn hec’h-unan. Dre an diskouezadeg deiz-ha-bloaz-mañ e tiskouez Le Figaro ivez e varregezh da adtermeniñ e amzer dremenet e-unan, da anavezout emdroadur ar blaz hag ar varnedigezh.
Evit ar palieroù hiziv an deiz e vez klevet sklaer an istor-se. Diskouez a dalvez a-wechoù difenn ar pezh n’eo ket degemeret gant an holl c’hoazh. Kement-se a dalvez degemer ar riskloù da vezañ sellet outo, da gemer amzer, da vezañ komprenet fall evit ur pennadig. Rak ne ziskouez ket an arz-e-unan diouzhtu ; en em embann a ra, tamm-ha-tamm.
Evit lidañ 200vet deiz-ha-bloaz Le Figaro e servij an diskouezadeg-mañ da zegas da soñj eus un dra a-bouez : cheñch a ra ar selloù, met chom a ra an arz.
Evel ma lavar ar c’homzoù, “Ar skiant a sioulaat, an arz a zistruj” : dre lidañ hiziv ar pezh he doa goulennet dec’h, e kadarna ar gazetenn ur wirionez eeun ; an avant-garde ne c’houlenn ket aotre hag en em astenn gant an amzer.
Mari YVENAT